10/11/2026 | Yazar: Öykü Ay
Kadınların ve LGBTİ+’ların iklim siyasetinde yer alması, bir panele farklı kimliklerden konuşmacılar eklemekle sağlanamaz. Söz sahibi olmak; kaynakların nasıl dağıtılacağına, hangi işlerin sürdürüleceğine, bakım hizmetlerinin nasıl örgütleneceğine ve afet sonrasında kimin korunacağına karar verebilmek demektir.
İklim krizine dair en kullanışlı yanılsama, onu herkesin ortak sorunu olarak tarif etmek. Atmosfer ortak olabilir; fakat emisyonu yaratan üretim biçimi, kaynaklara erişim ve kriz karşısında korunma imkânları ortak değil. İklim politikası teknik hedefler toplamına indirgendiğinde temel soru dışarıda kalıyor: Bu düzeni kim kuruyor, bedelini kim ödüyor, dönüşümün kararını kim veriyor?
İklim krizi konuşulurken cümleler çoğunlukla sayılarla kuruluyor: sera gazı emisyonları, karbon bütçesi, enerji tüketimi, iklim finansmanı, uyum hedefleri. Bunların her biri hayati önemde. Fakat iklim politikalarının başarısını yalnızca bu göstergeler üzerinden değerlendirdiğimizde, krizin toplumsal ilişkileri nasıl dönüştürdüğünü ve mevcut eşitsizlikleri nasıl derinleştirdiğini gözden kaçırıyoruz. Bir kuraklık aynı bölgede yaşayan herkesi aynı biçimde etkilemiyor; bir selin ardından herkes aynı imkânlarla evini, işini ve gündelik hayatını yeniden kuramıyor. Barınma koşulları, gelir, çalışma güvencesi, sağlık hizmetlerine erişim, bakım sorumlulukları ve sosyal destek ağları, insanların iklim krizinin sonuçlarıyla baş etme kapasitesini belirliyor. Krizin etkileri eşitsiz dağılıyor; bu eşitsizlikleri üreten toplumsal düzen ise iklim politikalarının dışında bırakılamaz.
9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın 31. oturumu (COP31), Türkiye’nin iklim politikalarını uluslararası ölçekte görünür kılacak. Bu buluşmayı yalnızca ülkelerin emisyon hedeflerini açıkladığı, enerji dönüşümünü tartıştığı bir diplomatik zemin olarak değerlendirmek eksik kalır. COP’lar aynı zamanda iklim krizinin nasıl tanımlanacağına, hangi çözümlerin destekleneceğine, kaynakların nereye aktarılacağına ve kimlerin karar süreçlerine katılacağına ilişkin mücadele alanları. Dolayısıyla Türkiye’nin ev sahipliği, ülkenin iklim hedefleri kadar bu hedeflerin hangi toplumsal ve siyasal koşullarda hayata geçirileceğini de tartışmayı gerektiriyor.
COP’lar, devletlerin iklim krizi karşısında ortak bir gelecek aradığı müzakere alanları olarak sunuluyor. Ancak masadaki güçler eşit değil. Fosil yakıt şirketlerinin, finans kuruluşlarının ve büyük yatırımcıların karar süreçlerine erişimiyle yerel toplulukların, emek örgütlerinin ve hak savunucularının söz imkânı aynı değil. Üstelik çözüm diye sunulan politikalar da bu eşitsizliği yeniden üretebiliyor. Karbon piyasaları ve denkleştirme mekanizmaları, üretim ve tüketim ilişkilerini dönüştürmeden iklim krizini yönetilebilir bir yatırım alanına çevirebiliyor. Fosil yakıtın yerine yenilenebilir enerji koymak zorunlu; fakat enerji sisteminin mülkiyetini, üretimin ölçeğini ve kaynakların kim için kullanıldığını tartışmadan yapılan dönüşüm, eski düzenin yeni teknolojilerle sürdürülmesi riskini taşıyor.
İklim krizi ve toplumsal eşitsizlikler
İklim krizinin etkileri toplumsal eşitsizliklerden bağımsız yaşanmıyor. Kuraklık, sel, yangın ve aşırı sıcaklar herkesi aynı biçimde etkilemiyor; güvencesiz çalışanlar, bakım emeğini üstlenenler, güvenli konuta ve sağlık hizmetlerine erişimi sınırlı olanlar daha ağır sonuçlarla karşılaşıyor. LGBTİ+’ların barınma, istihdam, sağlık ve sosyal destek mekanizmalarından dışlanması da afet öncesinde ve sonrasında başvurabilecekleri imkânları daraltıyor. Burada LGBTİ+ olmanın kendiliğinden bir iklim kırılganlığı yarattığını söylemiyoruz. Kırılganlığı üreten, ayrımcılık ve kamusal hizmetlerden dışlanma. Williams Institute’ın Mart 2026 tarihli araştırmasına göre Paris Anlaşması'nın 195 taraf ülke ve yargı alanından yalnızca 16'sının (yüzde 8,2) ulusal katkı beyanlarında LGBTİ+’lara veya cinsiyet çeşitliliğine açıkça yer veriliyor. Bu görünmezlik, iklim politikalarının kimin hayatını hesaba kattığına ilişkin politik bir tercih.
İklim krizinin LGBTİ+’lar açısından taşıdığı anlamı da bu ilişkiler üzerinden kurmak gerekiyor. LGBTİ+ olmak kendi başına bir kırılganlık durumu yaratmıyor. Kırılganlığı üreten; barınmaya, sağlığa, istihdama, sosyal güvenceye ve kamusal hizmetlere erişimi eşitsizleştiren toplumsal, hukuki ve ekonomik koşullar. Afet sonrasında güvenli barınma alanlarına erişim, transların sağlık hizmetlerinin sürekliliği, resmî aile tanımlarının dışında kalan yakınlık ve dayanışma ağlarının yardım mekanizmalarında tanınıp tanınmaması, yerinden edilme karşısında hangi toplulukların destek alabildiği iklim politikasının da konusu. Afet planları bu soruları sormadığında, mevcut ayrımcılık biçimleri kriz anında yeniden üretiliyor. İklim değişikliğinin etkileri herkese ulaşıyor; bu etkilerle baş etmek için gereken kaynaklara ve haklara erişim ise eşit değil.
Kadınların ve LGBTİ+’ların iklim siyasetinde yer alması, bir panele farklı kimliklerden konuşmacılar eklemekle sağlanamaz. Söz sahibi olmak; kaynakların nasıl dağıtılacağına, hangi işlerin sürdürüleceğine, bakım hizmetlerinin nasıl örgütleneceğine ve afet sonrasında kimin korunacağına karar verebilmek demektir. “İklim Adaleti İçin Mor, Yeşil, Kamucu Dönüşüm” çağrısının önerdiği yaklaşım bu nedenle önemli: fosil yakıtlardan çıkışın güvenceli istihdam ve sosyal korumayla planlanması, bakım hizmetlerinin kamusal sorumluluk sayılması, yerel bilginin karar süreçlerine katılması, feminist afet politikalarının geliştirilmesi ve LGBTİ+ haklarının iklim politikalarının parçası hâline gelmesi. Dönüşümün maliyeti, krizi yaratmayanların sırtına yüklenmemeli.
COP31’in Green Zone alanında konuşacak panelist ve konuşmacılara imzalatılmak üzere hazırlanan beyanname, söz hakkının sınırlarını kimin belirlediği sorusunu gündeme getiriyor. Bu düzenleme, BM iklim müzakerelerinin yürütüldüğü Blue Zone’u ya da bütün COP katılımcılarını kapsayan bir UNFCCC kuralı değil; ev sahibi ülkenin yönettiği alana ilişkin. UNFCCC davranış kuralları cinsiyet kimliği, cinsiyet ifadesi ve cinsel yönelim temelinde tacizi açıkça yasaklarken, sınırları belirsiz “genel ahlâk” ölçütü konuşmacıları özellikle LGBTİ+ hakları konusunda kendilerini sansürlemeye itebilir. Açık bir yasak bulunmaması, keyfî yorum ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
COP31’in başarısını diplomatik görünürlükle, yatırım miktarlarıyla ya da açıklanan hedeflerin toplamıyla ölçmek kolay. Daha zor olan, iklim siyasetinin mülkiyet ve iktidar ilişkilerine dokunup dokunmadığını sormak. Fosil yakıtlardan çıkışın yükünü kim taşıyacak? Toprağı, suyu ve emeği üzerindeki kararları kim verecek? Güvencesiz bırakılanların, yerinden edilenlerin ve ayrımcılığa uğrayanların ihtiyaçları hangi bütçede karşılık bulacak? İklim krizine karşı adil bir gelecek, sermayenin kendisini yeşile boyamasıyla kurulamaz. Bunun için kaynakların ve karar gücünün yeniden dağıtılması, yaşamı piyasanın kârlılık ölçütünden çıkaran siyasal bir dönüşüm gerekir.
*KaosGL.org Gökkuşağı Forumu’nda yayınlanan yazı ve çizimlerden yazarları ve çizerleri sorumludur. Yazının ya da çizginin KaosGL.org’ta yayınlanmış olması köşe yazılarındaki veya çizimlerdeki görüşlerin KaosGL.org’un görüşlerini yansıttığı anlamına gelmemektedir.
Etiketler: insan hakları, kadın, medya, yaşam, siyaset, ekoloji, trans, ikili cinsiyet sistemi, lgbti, eşcinsellik, lezbiyen, gey, biseksüel, interseks
.jpg)