10/11/2026 | Yazar: Yıldız Tar
“Ailem Güvende” operasyonları kapsamında hazırlanan iddianameyle SPoD hakkında kapatma talep edildi. Olağan dernek faaliyetlerini suç sayarak örgütlenme özgürlüğünü hedef alan iddianamenin ayrıntılarını derledik.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, 12 Eylül’de başlayan “Ailem Güvende” operasyonları kapsamında hazırladığı iddianameyle 15 yıllık LGBTİ+ derneği SPoD’un kapatılmasını ve dört kurucusunun hapisle cezalandırılmasını talep etti.
Derneğin olağan insan hakları ve dayanışma faaliyetlerinin suç delili olarak sunulduğu iddianame, Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan örgütlenme özgürlüğüne yönelik doğrudan bir müdahale niteliği taşıyor. Peki, 18 Kasım’da ilk duruşması görülecek olan dava dosyasında neler var, savcılık hangi faaliyetleri suç sayıyor ve hukukçular bu tabloyu nasıl değerlendiriyor?
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 2 Kasım 2026 tarihinde düzenlenen iddianameyle, Sosyal Politika, Cinsiyet Kimliği ve Cinsel Yönelim Çalışmaları Derneği (SPoD) hakkında fesih de talep edildi. Usulen, bu talebin Asliye Ceza Mahkemesi’ne değil; bir davaname ile hukuk mahkemesine iletilmesi gerekiyordu.
İstanbul 27. Asliye Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilen iddianamede, derneğin dört kurucusunun da 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 32/1-p maddesi uyarınca “Dernekler Kanunu’na muhalefet” suçlamasıyla bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına çarptırılması ve Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 53. maddesi kapsamında belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılması isteniyor.
Süreç nasıl başladı, dosyada kimler yargılanıyor?
Soruşturma, kamuoyuna “Ailem Güvende Operasyonu” adıyla duyurulan süreç kapsamında, İstanbul İl Jandarma Komutanlığına kimliği gizli tutulan “X” isimli bir kişinin yaptığı ihbar üzerine başlatıldı.
Savcılık; İstanbul Valiliği İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün 7 Eylül 2026 tarihli denetim raporunu, İl Jandarma Komutanlığının mali araştırma raporlarını, MASAK veri inceleme tutanağını ve açık kaynak araştırmalarını iddianameye dayanak gösterdi.
Operasyon kapsamında gözaltına alınan dernek kurucularından ikisi 16 Eylül 2026 tarihinden bu yana tutuklu bulunuyor. Yargılanan diğer iki kurucudan biri hakkında ise yurt dışına çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanıyor.
İstanbul 27. Asliye Ceza Mahkemesi, 9 Kasım 2026 tarihli tensip zaptıyla tutuklu iki hak savunucusunun tutukluluk hâllerinin devamına hükmetti. Davanın ilk duruşması 18 Kasım 2026 Çarşamba günü saat 13.30’da Çağlayan’daki İstanbul Adliyesi 27. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülecek.
İddianamede hangi faaliyetler suçlama konusu yapılıyor?
İddianamenin merkezinde, 21 Eylül 2011 tarihinde kurulan SPoD’un 15 yıldır açık ve yasal biçimde yürüttüğü sivil toplum çalışmaları yer alıyor.
Savcılık; derneğin programlarını, atölyelerini, kitap okuma ve film gösterimlerini, avukatlara ve stajyer avukatlara yönelik Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Anayasa çerçevesinde verdiği ayrımcılık çalıştaylarını, üniversitelerle yürüttüğü çalışmaları, hukuki ve psikolojik destek hizmetlerini, sosyal politika önerilerini ve sosyal medya paylaşımlarını suç unsuru olarak sıralıyor.
Hatta dernek binasında yapılan aramada tespit edilen evrak dolapları, çeşitli dillerdeki yayınlar, toplantı salonu, yansıtma perdesi ve 30-35 adet sandalye dahi iddianamede delil anlatımının bir parçası olarak geçiriliyor.
Dayanışma “çoğunluğa tahakküm”, istihdam çalışmaları “devleti ayrıştırma” sayıldı
İddianamede en dikkat çeken unsurların başında, hak savunuculuğu ve eşitlik taleplerinin devlet ve toplum düzenine tehdit olarak kurgulanması geliyor.
İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün raporuna atıf yapan savcılık, derneğin faaliyetlerini “dernek mensuplarının kendi cinsel eğilimlerinin tüm toplum katmanlarında eğitici programlar ve organizasyonlar suretiyle teşviki ve propagandasının yapılması” şeklinde tanımlıyor.
Ayrımcılığa karşı dayanışma alanları kurulması ve bu çalışmaların duyurulması, iddianamede “Anayasa ve kanuna aykırı olarak azınlığın çoğunluğa tahakkümü sonucunu doğuracak minvalde şekillendiği” ifadeleriyle suçlama konusu yapılıyor.
Benzer şekilde, derneğin faaliyet raporlarında yer alan LGBTİ+’lara yönelik hizmet modelleri geliştirerek kamu kurumlarına örnek oluşturma, ayrımcılıkları ortadan kaldırma ve kamu-özel sektör iş birlikleriyle eşit istihdam modelleri geliştirme hedefleri de savcılık tarafından “devletin içinde bir ayrıştırma çalışmalarına giriştiği” şeklinde yorumlanıyor.
“Benim Çocuğum” belgeseli ve yasal fonlar da iddianamede
Derneğin sosyal medya paylaşımlarını inceleyen savcılık, LGBTİ+ çocukları olan ebeveynlerin deneyimlerini ve dayanışmasını konu alan Benim Çocuğum belgeseline dair 23 Nisan paylaşımını da kapatma gerekçeleri arasına ekledi. İddianamede bu belgesel, “LGBTİ+ olduğu ileri sürülen bir çocuğun ailesine karşı izlettirilmesi amacıyla çekilen filmlerden olduğu” iddiasıyla tarif edildi. Ayrıca “Lezbiyen Görünürlük Günü kutlu olsun” ve “Sandıklarından daha büyük, daha güçlü, daha örgütlüyüz!” gibi sosyal medya paylaşımları da suçlamalara dayanak gösterildi.
Bunların yanı sıra, derneğin 2012 ile 2026 yılları arasında Defteri Kebir kayıtlarında yer alan ve resmi yollarla Dernekler Müdürlüğüne bildirilen yurt dışı ve yurt içi hibe destekleri de MASAK tutanağı üzerinden tek tek sıralandı. Birleşmiş Milletler, Avrupa Konseyi, çeşitli ülkelerin büyükelçilik ve konsoloslukları, uluslararası insan hakları kuruluşları ve Sabancı Üniversitesi gibi kurumlardan hak ihlallerine uğrayan LGBTİ+’lara hukuki ve psikolojik destek sunmak üzere alınan yasal proje fonları, ortada herhangi bir mali suç tespit edilmemesine rağmen iddianamede şüphe unsuru gibi sunuldu.
Tüzük dışı faaliyet iddiasından kapatma davasına: Kanun maddeleri nasıl eğilip bükülüyor?
Hukukçuların dosyaya ilişkin değerlendirmeleri, iddianamenin kendi içinde barındırdığı ağır hukuki çelişkileri ve örgütlenme özgürlüğünün ihlalini açıkça ortaya koyuyor.
5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 30. maddesi iki farklı hukuki durumu düzenliyor. Maddenin (a) bendi, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaç ve çalışma konuları dışında faaliyet yürütmesini yasaklıyor ve aynı kanunun 32/o maddesi bu durum için yalnızca adli para cezası öngörüyor. Maddenin (b) bendi ise Anayasa ve kanunlarla açıkça yasaklanan amaçları veya konusu suç teşkil eden fiilleri gerçekleştirmek amacıyla dernek kurulamayacağını düzenliyor; bir yıldan üç yıla kadar hapis ve derneğin feshi yaptırımını içeren 32/1-p maddesi yalnızca bu ikinci durum için uygulanabiliyor.
Savcılık iddianamede SPoD’un “tüzüğünde belirtilen amaçların dışına çıktığını” ileri sürerken, yaptırım olarak doğrudan suç işlemek amacıyla dernek kurulmasını düzenleyen 30/b ve 32/1-p maddelerine başvuruyor. Oysa iddianamenin hiçbir yerinde derneğin yürüttüğü danışmanlık, yayın veya dayanışma faaliyetlerinin Türk Ceza Kanunu’nda veya diğer kanunlarda hangi somut suç tipini oluşturduğu gösterilemiyor.
Soyut “genel ahlak” kavramıyla örgütlenme özgürlüğünün hedef alınması
İddianamede somut bir suç fiili ortaya koymak yerine Anayasa’nın 41. maddesindeki “ailenin korunması ve çocuğun üstün yararı”, Anayasa’nın 33. maddesindeki “genel ahlak”, Türk Medeni Kanunu’nun 56. ve 340. maddeleri ile Çocuk Koruma Kanunu’nun 4. maddesi üzerinden soyut ve ideolojik bir değerlendirme yapılıyor. Derneğin internet paylaşımlarının filtreleme olmaksızın erişilebilir olması dahi “çocukların gelişimine zarar verebilecek eylem” ve “hukuka veya ahlaka aykırı amaç” olarak nitelendiriliyor.
Oysa hem Anayasa’nın 33. maddesi hem de Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 11. maddesi dernek kurma ve örgütlenme özgürlüğünü açıkça güvence altına alıyor. Bir derneğin feshinin talep edilmesi ve kurucularının hapis tehdidiyle tutuklanması, örgütlenme özgürlüğüne yapılabilecek en ağır müdahale anlamına geliyor.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), 2019 tarihli Zhdanov ve Diğerleri/Rusya kararında, LGBTİ+ haklarını savunmak amacıyla kurulan derneklerin engellenmesini örgütlenme özgürlüğü ve ayrımcılık yasağının açık bir ihlali olarak hükme bağlamıştı. AİHM içtihadına göre, LGBTİ+ haklarını savunmak, görünür kılmak ve bu amaçla örgütlenmek demokratik bir toplumun çoğulculuk ilkesi kapsamında korunmak zorunda; devletin aileyi koruma yükümlülüğü veya soyut “genel ahlak” gerekçeleri bir toplumsal kesimin örgütlenme hakkını kategorik olarak ortadan kaldırmak için kullanılamaz.
Ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi de yok sayılıyor
Dosyadaki bir diğer ağır hukuki ihlal ise Anayasa’nın 38. ve TCK’nın 20. maddesinde güvence altına alınan “ceza sorumluluğunun şahsiliği” ilkesinin yok sayılması. Yargılanan dört kurucu, jandarma ve savcılık ifadelerinde derneğin kuruluşunda (2011 yılında) yer aldıklarını, ancak 2012, 2015 ve pandemi sonrası gibi farklı dönemlerde dernekle aktif bağlarını sonlandırdıklarını, sonraki yıllarda yürütülen faaliyetler, açılan sosyal medya hesapları veya mali süreçler hakkında herhangi bir görev ve yetkilerinin bulunmadığını beyan etti.
Ancak savcılık bu beyanlara itibar etmeyerek, sırf yıllar önce derneğin kurucusu olmalarından hareketle dört ismin tüm kurumsal faaliyetlerden ve mali işleyişten sorumlu tutulmasını istedi. Hukukçular, kişilerin geçmişteki kuruculuk sıfatından yola çıkılarak hangi tarihte hangi somut fiili işledikleri ortaya konulmaksızın toplu ceza sorumluluğu kurulmasının temel ceza hukuku ilkelerine aykırı olduğuna dikkat çekiyor.
SPoD ve LGBTİ+ örgütlerinden yanıt: “Örgütlenmek suç değil, haktır”
Kapatma davasına ilişkin açıklama yapan SPoD, 15 yıldır LGBTİ+’ların ayrımcılıktan ve şiddetten uzak, eşit ve özgür bir yaşam sürebilmeleri için yürüttükleri tüm çalışmaları savunarak iddianameye şu sözlerle tepki gösterdi:
“15 yıldır yürüttüğümüz çalışmalarımız, faaliyet raporlarımız, etkinliklerimiz ve dayanışma pratiklerimiz, derneğimizin kapatılması talebine gerekçe gösteriliyor. Evet, bunların hepsini yaptık. Yine olsa yine yaparız! İş görüşmesinde kimliğini saklamak zorunda kalan, açıldığında işini kaybetmekten korkan insanların çalışma hayatında neye ihtiyaç duyduğunu sormayı elbette yaptık. Ailesi tarafından reddedilen, akranları tarafından zorbalığa uğrayan insanlar için kendi hikayelerini paylaşabilecekleri alanları elbette açtık. Adına ‘Ailem Güvende’ denilen bir operasyonda, çocuklarının yanında duran ailelerin sözünü duyurmuş olmamız karşımıza çıkarılıyor.”
SPoD ve çok sayıda LGBTİ+ derneği yayımladıkları ortak açıklamayla da fesih talebinin yalnızca bir derneği değil, Türkiye’de demokratik sivil toplumun tamamını ve örgütlenme özgürlüğünü hedef aldığını vurguladı.
Bir hak örgütünün şeffaf biçimde yürüttüğü çalışmaların sırf LGBTİ+ haklarını savunduğu için suçlamaya dönüştürülmesine itiraz eden LGBTİ+ örgütleri, “SPoD kapatılamaz, örgütlenme özgürlüğümüzden vazgeçmiyoruz” diyerek tüm insan hakları örgütlerini, sendikaları, meslek odalarını, demokratik kitle örgütlerini ve basın mensuplarını 18 Kasım Çarşamba günü saat 13.30’da Çağlayan Adliyesi 27. Asliye Ceza Mahkemesi’nde görülecek duruşmada dayanışmaya çağırdı.
Etiketler: insan hakları, dava, özel haber, araştırma, inceleme, yorum, müstehcenlik, örgütlenme özgürlüğü, genel ahlak
.jpg)